به گزارش پرتال جامع علوم و معارف قرآن، در ابتدای این سمینار حجت الاسلام و المسلمین آقای فیروزمهر، ارائه دهنده و مجری طرح درباره معنای مرجعیت علمی قرآن چنین گفت: مرجعیت علمی قرآن به معنای اثرگذاری معنا‌دار قرآن کریم بر علوم است. 

عضو هیأت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن ادامه اظهار داشت: قرآن یک متن است و به‌طور قطع علوم مورد نیاز بشر به‌صورت مدون در ظاهر قرآن وجود ندارد. بنابراین با این مسئله مواجه هستیم که اثرگذاری معنادار قرآن بر علوم به چه معنا و چگونه ممکن است؟ 

وی در پاسخ پرسش یادشده گفت: برخی بر این باورند که مرجعیت علمی قرآن در علوم می‌تواند به انحای گوناگون باشد، که پنج گونه برای آن برشمرده‌اند: مرجعیت به نحو منبع بودن برای علوم (استنباطی)، مرجعیت به نحو الهام‌بخشی (استلهامی)، مرجعیت به نحو کمال‌بخشی (استکمالی)، مرجعیت به نحو میزان و داور بودن (حکمیتی)، مرجعیت به نحو تغییر نگرش و بینش (نگرشی و بینشی). اینها گونه‌هایی‌اند که به نحو استقرا احصا شده است. 

حجت الاسلام فیروزمهر ادامه داد: با طرح این صور از اثرگذاری قرآن بر علوم با این سوال مواجه هستیم که آیا عناوین متفاوت یادشده در واقع با یکدیگر تفاوتی دارند و قسیم هم به حساب می‌آیند یا اینکه این عناوین با توجه رویکردهای مختلفی که در باره اثرگذاری قرآن بر علوم وجود دارد قابل توجیه است؟ در این پژوهش کوشش شده است تبیینی از هر یک از گونه‌های یادشده ارائه گردد و نیز مبانی خاص هر یک از آنها (نه مبانی عام مرجعیت علمی قرآن مانند جامعیت، جاودانگی و...) که به قاعده‌مندشدن گونه‌ها کمک می‌کند بحث می‌شود و نیز ساحت و قلمروی اثرگذاری هر یک از آنها در علوم مورد بحث قرار می‌گیرد به این معنا که در حوزه‌های مختلف علوم اعم از علوم اسلامی، علوم انسانی و علوم طبیعی اثرگذارند یا تنها در حوزه خاصی اثرگذارند و اینکه اثرگذاری این گونه‌ها در علوم به صورت افقی است یا عمودی و  آیا در بعد توصیف علوم اثرگذارند یا تنها در بعد تجویزی و توصیه‌ای علوم اثرگذارند؟ 

وی در پایان سخنانش سوالات اصلی و فرعی در طرح را این‌گونه بیان کرد: در این طرح یک سوال اصلی داریم که عبارتست از اینکه گونه‌های اثرگذاری قرآن بر علوم چیست؟ و پنج سوال فرعی داریم که فصول طرح بر اساس این پنج سوال فرعی شکل گرفته است و آن پنج سوال فرعی عبارتند از: 1. گونه استنباطی چیست و عرصه و قلمروی اثرگذاری آن بر علوم چیست؟ 2. گونه استکمالی چیست و در چه عرصه و قلمرو علم اثرگذار است؟ 3. گونه حکمیتی چیست و در کدام عرصه و قلمرو علم اثرگذار است؟ 4. گونه استلهامی چیست و عرصه و قلمروی اثرگذاری آن در علوم چگونه است؟ 5. گونه بینشی و گرایشی کدام است و عرصه و قلمروی اثرگذاری آن چیست؟

سپس حجت الاسلام و المسلمین استاد یوسفی مقدم، ناظر طرح، ضمن ستودن این طرح و اینکه کار ارزشمندی صورت گرفته است، گفت: پژوهش انجام شده یک کار سنگین و دشواری می‌باشد، لذا اگر نکاتی گفته می‌شود در جهت تکمیل و ارتقای طرح می‌باشد. بر این اساس، در راستای تکمیل کار انجام شده می‌بایست: 1. به اهمیت موضوع پژوهش بیشتر پرداخته شود. 2. بحث اهداف نیازمند تبیین است و به صرف چند مورد بسنده نشود. 3. به بیان پیشنیه موضوع و پژوهش بیشتر پرداخته شود. 4. بایسته است مفهوم علم مشخص گردد. آیا علم به مفهوم علم تجربی مراد است یا اعم است و اینکه آنچه در قرآن آمده قطعی است، درحالی‌که علم تجربی براساس استقرا است و قطعی نمی‌باشد. 5. این موضوع باید روشن گردد که آیا وجود گزاره‌های علمی در قرآن و وجود گزاره‌ای از یک علم در قرآن، به معنای وجود همان علم در قرآن است؟ چون یک علم مشتمل بر گزاره‌های مرتبط و مسنجم و به صورت زنجیره‌ای به هم متصل می‌باشد. 6. منشور مرجعیت قرآن که تدوین شده است در اوایل کار بحث مرجعیت قرآن کریم بود. اکنون نیازمند بازخوانی است. 

سپس حجت الاسلام و المسلمین سیدعلی اکبر حسینی رامندی، ضمن ستودن پژوهش انجام شده اظهار داشت: طرح انجام شده را باید موردپژوهی مرجعیت قرآن در علم اخلاق نامید، چون تمام نمونه‌های که برای پنج‌گونه مرجعیعت علمی قرآن ذکر شده است از علم اخلاق می‌باشد. افزون‌بر این، لازم است ما مبانی کتبی خودمان را از قرآن کریم استخراج کنیم، سپس دانش‌ها را بر اساس آن مبانی قرار دهیم.

در ادامه سیدسجاد آل سیدغفور گفت: می بایست به چند نکته پیرامون طرح انجام شده اشاره کرد. از جمله اینکه طرح انجام شده به‌جای اینکه حالت کتاب داشته باشد حالت پایان‌نامه‌ای گرفته است. همچنین بایسته است روش پژوهش کامل توضیح داده شود و نتیجه‌گیری در پایان کتاب بیاید. 

وی ادامه داد: مرزهای گونه‌های مرجعیت ابهام دارد و نیز تعریف علم خالی از ابهام نیست. نکته دیگر  اینکه در مقدمه طرح ذکر شود، نمونه و مثالی که برای هر گونه مرجعیت ذکر می‌گردد از علم اخلاق می‌باشد و نکته پایانی اینکه در سوالات اصلی و فرعی از کلمه «چیست» استفاد نشود.

حجت الاسلام و المسلمین غرسبان گفت: چند نکته را در نقد طرح انجام شده می‌بایست مطرح کرد. 1. در عناوین فصول به‌جای «گونه» از عنوان «اثرگزاری» استفاده شود. 2. اجزای ذیل فصول نظم منطقی داشته باشد و در همه فصول یکسان باشد. 3. فصل هفتم خارج از عنوان کتاب است، لذا لازم است عنوان به گونه‌ای باشد که با عنوان کتاب هماهنگ باشد.

در پایان و پس از بیان دیدگاه حاضرین در نشست، حجت الاسلام و المسلین فیروزمهر، ضمن پذیرش برخی نقدها، به پاسخ نقدهایی که وارد نبود پرداخت.