به گزارش پرتال جامع علوم و معارف قرآن، کرسی ترویجی « خوانش انتقادی مفاهيم در نظریه سنتهای تاريخی شهيد صدر (مطالعه موردی مفاهيم اساسی سنت‌الله، تغيير، دين و فطرت)» با ارائه حجت الاسلام و المسلمین سعید بهمنی و نقد حجت‌‌الاسلام والمسلمین محمدعلی محمدی و دبیر علمی حجت الاسلام و المسلمین محمد فکوری در پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزارشد.

حجت الاسلام و المسلمین سعید بهمنی در آغاز به اهمیت نظریه پرداخت و گفت: علوم به طور کلی بر اساس نظریه ها شکل می گیرند اگر به دنبال علم اسلامی هستیم باید به داشته‌های خود در اين باره سر و سامان بدهیم. علت اینکه در این پژوهش به چهار مفهوم پرداختند را اینگونه بیان داشتند که اولا؛ ماده و هیئت مفاهیم در اینجا در قرآن موجود هستند اما برخی مفاهيم دیگر فقط ماده در قرآن است و هیئت نیست و یا بر عکس. ثانیا؛ سطح انتزاعی این چهار مفهوم از همة مفاهيم دیگر بالاتر است. در واقع سلطه بر دیگر مفاهیم دارند که مابقی در زیرمجموعه اینها قرار می گیرد.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان داشت: شهید صدر در تعریف سنت‌الله از تعابیر مختلفی مانند «نوامیس»، «قوانین» و «ضوابط» استفاده کرده و با تأکید بر مفهوم «قرار ربانی»، تلاش کرده است تا این مفهوم را در بعد تکوینی تبیین کند. در حالی که شهید صدر به عمومیت سنت‌های الهی اشاره دارد، نقدی که به این بخش وارد است، عدم ارائه تعریفی منسجم و جامع از «سنت‌الله» و وانهادن دلالت سنت الهی بر سنت تشريعی است. همچنین ایشان مفهوم «تغییر» در نظریه شهید صدر را به تغییرات اجتماعی و تاریخی ارتباط دادند. منظور ایشان از تغییر دو نوع آن؛ «تغییر محتوای درونی انسان» و «تغییر وضع ظاهری انسان» است. نقدی که به این بخش وارد است، عدم انسجام علمی در توصیف دو جنبه تغییر است. به‌ویژه، توضیحات شهید صدر درباره چالش‌های بین گزاره‌های دستوری و توصیفی قابل تأمل است؛ زیرا این دو نوع گزاره به‌طور طبیعی در دو حیطه متفاوت عمل می‌کنند.

حجت الاسلام بهمنی ادامه داد: شهید صدر دین را به‌عنوان یک سنت تاریخی و چارچوب تحقق ارادی خلافت انسان معرفی‌کند. وی بر دین به مثابة امری منحصراً اجتماعی تأکید دارد و آن را به‌عنوان یک سنت تاریخی می‌داند. نقدی که به این بخش وارد است، اين‌که دين تنها روابط اجتماعی را سامان نمی‌دهد؛ بلکه به روابط فردی انسان با خدا و انسان با خود و نيز انسان با طبيعت نيز می‌پردازد که الزاما اجتماعی نيستند. تعریف دین به‌عنوان یک «سنت زندگی و تاریخ» نیازمند انسجام و تنسيقی مناسب‌تر است.

وی در پایان گفت: فطرت در نظریه شهید صدر به‌عنوان یک اصل اساسی در فهم دین و روابط انسانی مطرح می‌شود. وی به تأثیر فطرت بر رفتار انسان‌ها و ارتباطات آن‌ها اشاره می‌کند. نقدی که به این بخش وارد است، فقدان تعریفی جامع و شفاف از فطرت است و اینکه چگونه این مفهوم می‌تواند در روابط اجتماعی و تاریخی تأثیرگذار باشد. شهيد صدر با استناد به آية 30 روم  فطرت را دين می‌داند. در حالی که روايات به نقل از معصومان فطرت را با استناد به آية يادشده حنيفيت دانسته‌اند؛ نه دين. 

سپس حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی محمدی بیان داشت: این پژوهش دارای نقاط ارزشمندی است و همچنین از اهمیت بسزایی برخوردار است. نقاط قوت پژوهش این است که از مسئله شناسی دقیق و محتوای غنی و ارزشمندی و مستندی استفاده شده است. 

عضو هیأت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در ادامه سخنان خود گفت: در ابتدای مقاله اگر به اهمیت نظریه اشاره می شد مخاطب را مجذوب خود می کرد. همچنین مقاله از ضعف در صورت بندی رنج می برد و توضیح و تشریح در این باره کافی نیست. برخی از واژگان نیازمند ویراستاری دارد. 

حجت الاسلام محمدی افزود: علل نپرداختن به بقیه مفاهیم از جمله؛ مقوله الاختیار، امت و... ایشان را قانع نکرد و نیازمند منطقی دقیق است. همچنین تعریف سنت را شهید صدر مطرح کردند و این همانی بین دین و فطرت را قبول ندارند.

در ادامه حجت الاسلام بهمنی ضمن پذيرش اهميت مفاهيم يادشده در بيانات ناقد محترم به پاسخ اشکالات پرداخت.

در پایان حجت‌الاسلام محمد فکوری، از حاضرین در جلسه، شرکت کنندگان فضای مجازی و همچنین پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن برای برگزاری این جلسه علمی و معنوی تقدیر و تشکر کرد.