حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمدی، عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در این نشست به بیان نوآوری‌های تفسیری قائد شهید در سوره منافقون پرداخت و گفت: تفسیر سوره منافقون اثر قائد شهید که حاصل تقریر و تدوین هشت جلسه درس‌گفتار تفسیری در سال ۱۳۶۲ است، همه ۱۱ آیه سوره منافقون را دربرمی‌گیرد و با رویکردی تحلیلی، به تبیین یکی از مهم‌ترین موضوعات قرآنی یعنی نفاق می‌پردازد.

در این نشست تأکید شد که این کتاب صرفاً یک تفسیر کلاسیک نیست، بلکه تلاشی برای پیوند دادن قرآن با مسائل اجتماعی، سیاسی و انسانی معاصر است. بر اساس این نگاه، سوره منافقون تنها به وصف گروهی دورو محدود نمی‌شود، بلکه ساختارها و رفتارهای اجتماعیِ مبتنی بر نفاق، ظاهرگرایی و نفوذ پنهان در جامعه را نیز آشکار می‌کند. در این تحلیل، قرآن به‌عنوان کتابی برای هدایت فردی و اجتماعی معرفی می‌شود که می‌تواند در فهم پدیده‌های پیچیده سیاسی و اجتماعی امروز نیز راهگشا باشد.

یکی از محورهای مهم این تفسیر، تعریف گسترده‌تر از نفاق است. در این دیدگاه، نفاق فقط به معنای دورویی فردی نیست، بلکه پدیده‌ای سازمان‌یافته، اجتماعی و سیاسی است که می‌تواند از ابزار دین برای کسب اعتبار، نفوذ و اثرگذاری استفاده کند. به همین دلیل، تعابیری مانند «سوگند به‌عنوان سپر»، «عزت و ذلت» و «کأنهم خشب مسندة» در کتاب با نگاهی فراتر از ظاهر لفظی، برای توضیح ذهنیت قدرت‌طلبانه و بی‌ریشه منافقان به کار رفته است.

در بخش دیگری از نشست، به یکی از خوانش‌های نوآورانه این اثر اشاره شد؛ جایی که واژه «اجسامهم» تنها به ظاهر جسمانی منافقان محدود نمی‌شود، بلکه «ژست»، سبک حضور اجتماعی و تقلید نمایشی از رفتار مؤمنان را نیز دربرمی‌گیرد. بر این اساس، نفاق نوعی هم‌سویی ظاهری با ارزش‌های دینی است که برای جلب اعتماد عمومی و پنهان‌سازی حقیقت به کار می‌رود.

حجت الاسلام و المسلمین محمدی افزود: مفاهیمی چون «قلب»، «طبع قلب» و «مهر خوردن بر دل» از نگاه قائد شهید به‌صورت فرایندی معرفتی و روانی تفسیر شده‌اند، نه صرفاً پدیده‌ای جسمانی. قلب مرکز فهم، ایمان، عاطفه و انگیزش انسان است و انسداد آن، نتیجه یک مسیر تدریجی از انکار، لجاجت و فاصله گرفتن از حقیقت است.

از دیگر ویژگی‌های برجسته اندیشه تفسیری قائد شهید، پیوند دادن تفسیر قرآن با علوم انسانی و اجتماعی است. در این چارچوب، مباحثی مانند جامعه‌شناسی سیاسی، روان‌شناسی فهم و انگیزش، کلام، عرفان و حتی اقتصاد دینی با آیات سوره منافقون مرتبط شده‌اند. برای نمونه، در بحث انفاق، انسان «صندوق‌دار خدا» معرفی می‌شود؛ یعنی مالک حقیقی مال، خداوند است و انسان تنها امانت‌دار آن محسوب می‌شود. این نگاه، مفاهیمی مانند انفاق، خمس و زکات را از سطح توصیه اخلاقی فراتر برده و به یک منطق عملی در جهان‌بینی توحیدی تبدیل می‌کند.

حجت الاسلام والمسلمین محمدی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: این کتاب با نوآوری در روش تفسیر، اصطلاح‌سازی، نقد دیدگاه‌های رایج و کاربرد آیات در مسائل معاصر، سوره منافقون را از یک متن تاریخی به الگویی زنده برای تحلیل جامعه، قدرت، سبک زندگی و تربیت انسان امروز تبدیل کرده است. بر همین اساس، «بیان قرآن» اثری دانسته شد که می‌تواند در فهم عمیق‌تر نسبت میان قرآن و زندگی اجتماعی معاصر، الهام‌بخش پژوهشگران و مخاطبان عمومی باشد.